Türkiye, Güney Afrika’nın İsrail’e açtığı soykırım davasına müdahil olacak

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye’nin Milletlerarası Adalet Divanı’nda (UAD) Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davasına müdahil olmak için Lahey’e resmi müracaatta bulunacağını açıkladı. Bunun için bugün Lahey’de evrak sunulacak. Pekala, Ankara’nın davaya müdahil olması ne manaya gelecek?

Diplomatik kaynaklara nazaran Türkiye’nin başvurusu, UAD Tüzüğü’nün 63. hususuna dayanıyor.

Bu husus, davaya direkt taraf olmayan fakat Birleşmiş Milletler Soykırım Kabahatinin Önlenmesi ve Cezalandırılması Mukavelesi’ni imzalamış devletlerin de davalara müdahil olmasını sağlıyor.

Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Doktor Eğitim Üyesi Elif Gökşen, BBC Türkçe‘ye verdiği demeçte “Teknik olarak burada katılan tarafın temel menfaati, milletlerarası hukuk normunun nasıl yorumlanacağıyla ilgili. Fakat ekseriyetle katılan taraf, uyuşmazlığın bir tarafının savlarına daha yakın olacak biçimde dahil oluyor. Türkiye de uyuşmazlığın tarafı olan Güney Afrika lehine katılma talebinde bulunuyor” dedi ve ekledi:

“Türkiye dışında diğer ülkeler de müdahil olmak için başvurdu. Sonrasında davanın taraflarının [Güney Afrika ve İsrail] yazılı görüşleri alınacak. Burada tarafların itirazı olursa, mahkeme müdahil olmak isteyenleri ve tarafları dinleyecektir. UAD süreçleri kısa vakitte sonuçlanan süreçler değil.”

BBC Türkçe‘ye konuşan Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Profesör Doktor Mehmet Rıfat Tınç da “Bu davadan yalnızca müdahil ve tarafları değil, tüm memleketler arası toplumu ilgilendirecek bir yorum çıkacak” dedi.

Tınç, “UAD’nin soykırımlar ve katliamlarla ilgili üç dört kararı var, hasebiyle bu dava, içtihatı anlayabilmemiz için çok değerli olacak. [Verilecek karar] herkesi etkileyecek, yalnızca Güney Afrika, İsrail ya da Türkiye’yi değil” diye devam etti.

Tınç, “Türkiye’nin dahil olması ayrıyeten bir ehemmiyet taşıyor. Zira bu türel sorunun ilgilisi, müsebbibi. Hasebiyle Türkiye’nin tezine çok daha hassasiyetle, yakından kulak kabartılacağını düşünüyorum” dedi ve şöyle devam etti:

“Soykırım kabahatinin memleketler arası hukukta tanımlanması konusu Türkiye için son derece değerli bir sorun. Bu yüzden Türkiye’nin tezi burada çok yüksek kalitede ve yüksek çözünürlükte olmalı. Her ne kadar siyasi bir hareket üzere gözükse de müdahil olma kararı çok tüzel, derin ve geleceği belirleyecek bir atak.”

‘Mahkeme ‘soykırım yok’ derse karar Türkiye için bağlayıcı olacak’

Eski Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Yargıcı İstek Türmen, Türkiye’nin UAD Statüsü’nün 63. hususu üzerinden davaya müdahil olma talebini BBC Türkçe‘ye kıymetlendirdi.

Türmen, “63. Husus kapsamında müracaat yapıyorsanız davada kontratın yorumu kelam mevzusudur ve bu sizi etkilemektedir. Bu Türkiye için geçerli. Zira açılan dava, soykırım kontratıyla ilgili. Türkiye de bu mukaveleye taraf devletlerden biri. Bu husustan taraf olan devlet, yalnızca kontratla ilgili görüş bildirebilir. Davanın temeliyle ilgili görüş bildiremez” dedi ve kelamlarına şöyle devam etti:

“Divan ‘burada soykırım yoktur, öbür şeyler vardır’ diyebilir. Soykırımı ispat etmek için yalnızca adam öldürme kastı yetmez, belli bir etnik kümesi amaç almak üzere bir ek kasıt aranır. Bu ek kastı ispat çok güçtür. ‘Soykırım yoktur’ denirse bu karar Türkiye bakımından da bağlayıcı olacaktır.”

Türmen Türkiye’nin davaya taraf olması durumunda üstleneceği yükümlülüklere de dikkat çekti.

Eski AİHM yargıcı, “Başvuru talebi kabul edilirse Türkiye davaya taraf olacak. Davanın tarafı olarak temele ait görüş bildirmesi gerekecek. Bunların sağlam kanıtlara dayanması gerekecek. İsrail’in Gazze’deki Arapları ortadan kaldırmaya yönelik özel kasta sahip olduğunu gösteren somut bilgiler ortaya koyması gerekecek. Bunlar Türkiye’nin elinde var mı? Oradaki insanlara gidip, oradaki somut bilgileri toplayıp bunlarla ilgili bir tez yaratılabilmesi lazım” halinde konuştu.

Türmen, Türkiye’nin UAD’ye yönelik geçmiş tavrını da hatırlattı ve şunları söyledi:

“Türkiye her vakit UAD’den kaçmış bir ülke. İhtilaflarını götürmez. Siyasi bir mahkeme olarak görür. Ege’de kıta sahanlığı probleminde vs. uyuşmazlıkların buraya taşınmasını istemedi. UAD’ye güvenmedi. Artık mahkemeye bu türlü güvensizlik duyan bir ülkenin buradaki davaya taraf olma talebi doğrusu enteresan.”

Şimdiye kadar hangi ülkeler davaya müdahil oldu?

Bugüne kadar Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı davaya katılan ya da katılacağını beyan eden ülkeler Türkiye, Filistin İdaresi, İspanya, İrlanda, Belçika, Mısır, Meksika, Kolombiya, Nikaragua, Libya, Maldivler, Şili ve Küba.

Bu ülkelerin talepleri, şimdi UAD tarafından onaylanmadı.

İsrail lehine davaya katılma niyeti beyan eden tek ülke ise Almanya.

Elif Gökşen, savaş cürümleri ve soykırım üzere sorunların milletlerarası hukuk alanında gündeme gelmesinin taraflar üzerinde baskı yarattığına dikkat çekiyor.

“Örneğin birbirinden farklı hukuksal süreçler olmasına rağmen, Memleketler arası Ceza Mahkemesi’nde insanlığa karşı cürümlerin tutuklama talebi kapsamında tartışılması bile kıymetli bir farklılık ve ilerleme. Türel organlarda bir mevzunun tartışılması, taraflar üzerinde milletlerarası toplum nezdindeki baskıyı artırıyor.”

Mehmet Rıfat Tınç da müdahil sayısının artmasıyla varılacak kararın meşruiyetinin de artacağını vurguladı.

Tınç, “UAD bir karar verdiğinde [Türkiye ve başka müdahillerin] tezlerinin de dikkate alınıp o kararın ortaya çıkması, milletlerarası hukukun oluşumunda kıymetli. Bunlar duyulmadan oluşumu gereğince yasal olmayacaktır” dedi.

UAD daha evvel Ukrayna’nın Rusya’ya karşı açtığı soykırım davasında da 32 müdahillik beyanını kabul etti.

Aynı formda Gambiya ve Myanmar ortasındaki davada da yedi ülkenin talebini onayladı.

‘Soykırım’ davasında son durum ne?

Güney Afrika, 29 Aralık 2023’te İsrail’e Milletlerarası Adalet Divanı’nda dava açtı. İsrail’i Soykırım Mukavelesi’ni (Soykırım Cürmünün Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi) ihlal etmekle suçladı.

Uluslararası Adalet Divanı, Güney Afrika’nın talebi üzerine Ocak’tan bu yana verdiği üç başka orta kararda, İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki hücumlara derhal son vermesi gerektiğine hükmetti.

İsrail hükümeti ise, UAD’nin aldığı orta kararlara uymayacağını açıkladı.

UAD’de, Güney Afrika’nın davada görüş sunması için son tarihi 28 Ekim 2024. İsrail’in karşı görüş sunması için ise 28 Temmuz 2025 olarak belirledi. Davanın uzun yıllar sürmesi bekleniyor.

Türkiye, Aralık 2023’te açılan davaya müdahil olma niyetini birinci olarak 1 Mayıs’ta resmen duyurdu.

Uluslararası Adalet Divanı nedir?

Merkezi Hollanda’nın Lahey kentinde olan Milletlerarası Adalet Divanı, BM’nin esas yargı organı.

Uluslararası Adalet Divanı, BM Genel Kurulu ve BM Güvenlik Kurulu tarafından seçilen 15 yargıçtan oluşuyor.

Mahkeme, BM üyesi ülkeler ortasındaki meselelerde yasal olarak bağlayıcı kararlar alabiliyor.

Ancak mahkemenin bu kararların uygulanmasını sağlamaya yönelik sistemleri hudutlu.

İlgili haberler