Trump ve İran Ortasındaki Görüşme Savları Red Edildi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Donald Trump bu hafta ABD ile İran’ın savaşı sona erdirmek için “çok yeterli ve verimli görüşmeler” yaptığını söylediğinde, İran buna süratli ve net bir karşılık verdi.

İranlı yetkililer görüşme yapıldığını reddetti. Bir ordu sözcüsü bu tezle alay ederek Amerikalıların “kendi kendileriyle müzakere ettiğini” söyledi.

Uçurum açık. Washington ilerlemeden kelam ediyor; Tahran bunu büsbütün reddediyor. Lakin bu yalnızca bir görüş ayrılığını değil, derin bir güvensizliği de yansıtıyor.

Bu güvensizlik son olaylardan kaynaklanıyor.

Geçtiğimiz yıl boyunca, iki taraf ortasındaki görüşmeler iki defa tansiyonun düşebileceğine dair umutları artırdı. Son cinste ise Ummanlı konut sahibine nazaran ABD’nin İran’ın nükleer programı konusundaki telaşları ele alındı.

Her iki seferde de görüşmeleri İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik askeri atakları izledi.

İran açısından bakıldığında, görüşmeler savaş ihtimalini azaltmadı ve savaşın çabucak öncesine denk geldi. İşte bu yüzden Trump’ın tezleri kuşkuyla karşılanıyor.

Ancak İran’ın inkarı, görüşmelere karşı olduğu manasına da gelmiyor.

Diplomasiyi destekleyen yetkililer bile baskı altında. Müzakerelere yine başlamak riskli ve bu kere farklı olacağına dair net bir işaret yok.

Bu durum, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve başka yetkililerin sert telaffuzlarını açıklamaya yardımcı oluyor.

Trump’ın Pazartesi günü Truth Social’daki paylaşımından evvel bile Arakçi, İran’ın görüşme yahut ateşkes arayışında olmadığını ve çabayı sürdürmeye hazır olduğunu söylemişti.

İran Bilgi Kurulu Lideri, 15 unsurluk teklifi reddederek “Trump’ın sözleri palavra ve dikkate alınmamalı” dedi.

Ancak bu, kapının büsbütün kapandığı manasına gelmiyor.

Çarşamba günü ilerleyen saatlerde Arakçi, teklifi ne doğruladı ne de büsbütün reddetti.

Devlet televizyonuna, “farklı fikirlerin” ülkenin üst seviye başkanlarına iletildiğini ve “bir tavır alınması gerekirse, bunun elbette belirleneceğini” söyledi.

Ayrıca İran’ın mevcut siyasetinin “savunmayı sürdürmek” olduğunu ve Tahran’ın “şimdilik müzakere etme niyetinin olmadığını” belirtti.

İran’daki mevcut durum, devam eden ataklar ve kritik altyapıya verilen ziyan nedeniyle sürdürülebilir değil. Sert telaffuz, diplomasiyi tümüyle reddetmekten çok şartları belirleme maksadı taşıyor olabilir.

İran’ın iç siyaseti işleri daha da karmaşık hale getiriyor.

Daha ölçülü gruplarca desteklenen Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan temkinli bir yaklaşım benimsedi. Sertlik yanlıları görüşmelere çok daha fazla karşı çıkıyor.

Aynı vakitte, ölçülü sesler bile mevcut durumda müzakereyi savunmakta zorlanıyor.

Hükümet dışından da baskı var.

Bazı İranlı muhalif kümeler İslam Cumhuriyeti ile rastgele bir muahedeyi reddediyor ve savaşın rejimin çöküşüne ve iktidar değişimine yol açacağı umuduyla hücumları destekliyor.

Bu ortada, sivil toplum ve insan hakları savunucuları muahedenin yetkililere ülkede baskıyı artırmak için daha fazla alan açacağından kaygı ediyor, bilhassa de savaş sırasında kısıtlamalar sıkılaştırılmışken.

İran’ın tavrı yalnızca ideolojik değil, stratejik de .

Tahran, Hürmüz Boğazı üzerinden global güç akışını bozabileceğini gösterdi. Bu güzergâhın kapatılması yahut kısıtlanması yalnızca petrol ve gaz piyasalarını değil, diğer tedarik zincirlerini de etkiledi.

Bu durum İran’a koz veriyor. Kamuoyu önündeki sert tavır da bu baskının sürdürülmesine yardımcı oluyor.

Trump’ın Pakistan üzerinden İran’a ilettiği aktarılan teklif, İran’ın kuralları etmesinin sıkıntı olacağını gösteriyor.

Bu kaidelerde İran’ın nükleer programına, füze programlarına ve bölgesel müttefiklerine verdiği dayanağa yönelik sıkı sınırlamalar yer alırken, buna karşılık yaptırımların hafifletilmesi ve sivil nükleer güç konusunda yardım öngörülüyor.

Anlaşmaya açık olanlar için bile daha büyük sorun itimat. Geçmişteki muahedeler uzun ömürlü olmadı.

İran ile dünya güçleri ortasında yıllar süren görüşmelerin akabinde 2015’te varılan nükleer mutabakat, ABD’nin Trump’ın birinci devrinde tek taraflı çekilmesiyle çöktü. Tahran’da birçok kişi yeni bir mutabakatın da devam edeceğine inanmıyor.

Dolayısıyla, iki taraf ortasındaki uçurum büyümeye devam ediyor.

Washington için ilerlemeden kelam etmek siyasi ve diplomatik gayelere hizmet edebilir.

Tahran için de görüşmeleri reddetmek durumunu müdafaaya yardımcı oluyor ve gerçek kuşkuları de yansıtıyor.

Şimdilik ABD’nin iyimserliği ile İran’ın reddi ortasındaki uçurumun sürmesi beklenen.

Uçurumu kapatmak kelamlardan fazlasını gerektirecek. Görüşmeleri bir defa daha savaşın takip etmeyeceğine dair gerçek garantiler gerekecek. Trump savaşları başlatma değil, sona erdirme kelamı verdikten sonra bunu kendi ülkesinde de anlatmak zorunda kalabilir.