Hamaney’in cenazesi: Yüzyılın töreni ve belirsizlikler

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Suikaste uğrayan İran’ın dini lideri Ali Hamaney için vefatından yaklaşık dört ay sonra düzenlenecek “veda ve cenaze” töreninin 4 Temmuz Cumartesi günü Tahran’da başlaması planlanıyor.

İran Devrim Muhafızları (IRGC), güvenlik güçleri ve çeşitli devlet kurumları merasimin düzenlenmesi için seferber edildi ve hükümet yetkilileri bunu “yüzyılın cenazesi” olarak nitelendiriyor.

Etkinlikten evvelki günlerde yetkililer, besin, dinlenme ve birinci yardım için binlerce alan oluşturulduğunu, bir milyondan fazla kişi için konaklama kapasitesi hazırlandığını ve Tahran’ın merkezindeki kalabalığı yönetmek için bir “insan koridoru” tasarlandığını açıkladı.

Bazı yetkililer merasime 12 ila 20 milyon kişinin katılmasını beklediklerini belirtti.

Törenin sorumluluğu Tahran Muhammed Resulullah Karargahı’na verildi ve hükümet ile öteki devlet kurumları da hazırlık ve tertibe katılıyor.

Organizasyondan sorumlu yetkililer, bu merasimin hazırlık seviyesi ve kapsamının evvelki örneklerle kıyaslanamayacak boyutta olduğunu söylüyor.

Belirsizlikler

Törene ait kapsamlı açıklamalara karşın, birtakım değerli sorular hâlâ karşılıksız.

Bunların en kıymetlilerinden biri, İran İslam Cumhuriyeti’nin üçüncü lideri olan Mücteba Hamaney’in, babasının cenazesine katılıp katılmayacağı.

Ali Hamaney’in öteki çocuklarının da merasimde yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyor.

Hamaney’in oğulları, geçen yıl Haziran ayındaki 12 günlük İsrail-İran savaşından bu yana rastgele bir kamu etkinliğinde görülmedi. [Şubat 2026’da başlayan] 40 günlük savaş sonrasındaki durumlarına ait de net bir bilgi yayımlanmadı.

Bu belirsizlikler, İslam Cumhuriyeti başkanının yanı sıra aile üyelerinden kimilerinin da öldürüldüğü bir ortamda ortaya çıkıyor. Ölenler arasında damadı, torunu, kızlarından biri ve Mücteba Hamaney’in eşi de bulunuyordu.

Yakın vakitte Ali Hamaney’in kayınbiraderi Hasan Huceste Bakırzade, bir televizyon programında halkı “şehit başkanın ikinci kızı için dua etmeye” çağırdı fakat fizikî durumu hakkında daha fazla detay vermedi. Bu durum, Ali Hamaney’in ailesinin sıhhat durumuna ait kuşkuları artırdı.

Ali Hamaney’in dört oğlu ve iki kızı var. Büşra Hamaney birinci akının gerçekleştiği gün öldürüldü. Büşra Hamaney’in öldürüldüğü göz önüne alındığında, kelam konusu açıklamanın, eşi Misbahü’l-Hüda Bagheri Kani de tıpkı gün öldürülen Hüda Hamaney’e atıfta bulunduğu düşünülüyor.

Son aylarda Mücteba Hamaney’in sıhhat durumu ve tedavi süreci hakkında çelişkili haberler ve yorumlar yayımlandı.

Ali Hamaney’in cenaze işlerinden sorumlu Ali Ekber Purcemşidiyan 30 Haziran’da düzenlediği basın toplantısında, Mücteba Hamaney’in cenazeye iştiraki probleminin “cenaze karargahının yetki ve bilgi alanı içinde olmadığını” söyledi.

Purcemşidiyan, Mücteba Hamaney’in merasime katılmasına yönelik bir plan olması halinde, bunun “yalnızca Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi ve Devrim Lideri Ofisi tarafından, uygun vakitte resmi olarak kamuoyuna duyurulacağını” belirtti.

Ali Hamaney’in cenaze namazını kimin kıldıracağı da hâlâ netleşmiş değil. Şii din adamları geleneğine nazaran, bilhassa de dini merciler arasında, cenaze namazını kıldıracak kişinin seçimi sembolik ve siyasi açıdan ehemmiyet taşıyabiliyor.

Bazı gözlemciler, Mücteba Hamaney’in aylar süren yokluğunun akabinde kamuoyunun karşısına çıkması ve cenaze namazını kıldırması halinde, bunun çeşitli siyasi yorumlara yol açabileceğine inanıyor.

Ancak Ali Hamaney’in vasiyetine ait resmi bilgi bulunmaması sebebiyle bu bahiste kesin yorum yapmak mümkün değil.

Meşhed Cuma İmamı Ahmed Alemü’l-Hüda geçen ay, “Ali Hamaney’in vasiyetinin içeriği hakkında hiçbir bilgimiz yok ve vasiyet oğullarının elinde” dedi.

Yabancı konuklar

Etkinliğe katılmak üzere Tahran’a gidecek siyasi, dini ve güvenlik yetkililerinin oluşturacağı tablo, aktifliğin en dikkat cazibeli yönlerinden biri olabilir. Kimi gözlemciler, katılmayacak ülkelerin, katılacaklar kadar kıymetli olacağı görüşünde.

Ulusal Törenler Komitesi’nin sekreterine nazaran, onlarca ülkeden yetkililer ve tanınmış bireyler merasime katılmaya hazır olduklarını bildirdi.

İran İçişleri Bakanı İskender Mümini, farklı ülkelerden cumhurbaşkanları, parlamento liderleri, başbakanlar ve bakanların merasime katılacağını söyledi.

Yetkililer, aktifliği takip etmek üzere 800 yabancı gazetecinin görevlendirildiğini söyledi.

Cenaze nasıl düzenlenecek?

İran hükümeti, Ali Hamaney’in cenazesi için resmi slogan olarak “Ayağa kalkmalıyız”, sembol olarak ise “sıkılı yumruğu” duyuru etti.

Yetkililer tarafından açıklanan plana nazaran, Ali Hamaney için düzenlenecek “veda ve cenaze” töreni birkaç evrede ve birbirini izleyen birkaç gün boyunca gerçekleştirilecek.

Tahran Valiliği ve tertip komitesinin açıklamasına nazaran merasim, 4 Temmuz Cumartesi sabahı İmam Humeyni Musallası’nda düzenlenecek bir “veda töreni” ile başlayacak.

Tören alanı saat 06.00’da halka açılacak ve insanların 5 Temmuz Pazar akşamına kadar iki gün boyunca “son veda” için burayı ziyaret edebilecek.

Törenin yürütülmesinde birincil sorumluluğa sahip olan Tahran Muhammed Resulullah Kolordusu Komutanı Hasan Hasanzade, Ali Hamaney’in tabutunun farklı noktalardan görülebilmesi için yüksek bir platform üzerine yerleştirileceğini söyledi.

Hasanzade, her kişinin içeri girip vedasını yaptıktan sonra yaklaşık 15 ila 20 dakika içinde çıkabileceği formda tertibin tasarlandığını belirtti.

Yetkililer, “güvenliği” tekraren en öncelikli husus olarak vurguladı.

Yetkililere nazaran merasimin düzenlenmesinde çeşitli askeri, emniyet, istihbarat ve yargı kurumları vazife alıyor ve Tahran’a giriş noktalarından merasim alanına kadar farklı güvenlik halkaları oluşturularak aktifliğin “aksamadan” gerçekleştirilmesi için kaidelerin sağlanmasına çalışıldı.

Tahran’ın ardından cenaze töreni 6 Temmuz’da Kum kentinde devam edecek.

Cenaze namazının Cemkeran’da dinî mercilerden biri tarafından kıldırılacağı belirtildi.

Necef ve Kerbela

Ali Hamaney hayatı boyunca Irak’ı sadece iki kere, yedi ve 18 yaşlarındayken ziyaret etti ve daha sonra bir daha Necef ya da Kerbela’ya gitmedi.

Açıklanan programa nazaran naaşının 8 Temmuz’da Necef Havalimanı üzerinden Irak’a giriş yapması planlanıyor.

Necef’te İmam Ali Türbesi’nde düzenlenecek cenaze merasiminin akabinde program Kerbela kentinde devam edecek ve daha sonra naaş yine Necef üzerinden İran’a götürülecek.

İranlı yetkililer, merasimin Irak’ta düzenlenmesini çeşitli Iraklı kümelerden gelen taleplere bir karşılık olarak nitelendiriyor ve merasimin dini ve ulus ötesi boyutlarını vurguluyor.

Bununla birlikte birtakım analistler Necef ve Kerbela’da cenaze merasimleri düzenlenmesinin, Ali Hamaney’in bölgedeki Şiiler arasındaki ulus ötesi pozisyonunu öne çıkarma teşebbüsü olarak görülebileceğini düşünüyor.

Bazı gözlemciler bu adımı, İslam Cumhuriyeti’nin Şii dünyasının en kıymetli merkezlerinden birinde dini ve siyasi nüfuzunu sürdürme ve gösterme eforunun bir kesimi olarak yorumladı.

Törenin uyumu için birkaç gün evvel Bağdat’a giden İran Dışişleri Bakanı Arakçi, cenazenin “sembolik öneme” sahip olduğunu belirterek, Necef ve Kerbela’da merasim düzenlenmesinin Ali Hamaney’in Şiiler arasındaki pozisyonunun İran sonlarının ötesine uzandığını gösterdiğini söyledi.

Bu bağlamda kimi İranlı yetkililer, bu aktifliği “iki ulus arasındaki derin bağı” sergilemek için bir fırsat olarak tanımladı ve bunu bölgedeki daha geniş bir siyasi-dini çember ve zincirin modülü olarak kıymetlendirdi.

Irak hükümeti, ülkedeki aktifliğin esas organizatörlerinden biri pozisyonunda.

Haberlere nazaran aktiflik, Irak Başbakanlık Ofisi’nin direkt uyumunda ve çeşitli devlet kurumları ile bakanlıkların iştirakiyle gerçekleştirilecek. Kimi Iraklı yetkililer, aktifliğe konut sahipliği yapmayı “tarihi bir onur” olarak nitelendirdi ve tertip için tüm idari, hizmet ve güvenlik kapasitesinin seferber edileceğini söyledi.

Mehr Haber Ajansı, Iraklı yetkililere dayandırdığı haberinde, Necef ve Kerbela vilayetleri, Irak ulaştırma, içişleri ve dışişleri bakanlıkları, Halk Seferberlik Güçleri ve Irak Başbakanlık Ofisi’nin merasimin uyumu ve düzenlenmesinden sorumlu kurumlar arasında yer aldığını bildirdi.

Tahran, Kum, Necef ve Kerbela’da cenaze merasimlerinin düzenlenmesinin akabinde, programın son kademesinin 8 Temmuz’da Meşhed kentinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ali Hamaney orada bulunan İmam Rıza Türbesi’ne defnedilecek.

Hamaney’in cenazesini organize eden yetkililer, İmam Rıza Türbesi’ndeki defin sürecinin akabinde 40 gün boyunca çeşitli vilayetlerde dini merasimler ve dualar düzenleneceğini, ayrıyeten Ali Hamaney’in defin yıl dönümüne kadar öbür konferanslar ve merasimler için de hazırlık yapıldığını açıkladı.

Törenin siyasi önemi

Ali Hamaney’in cenaze töreni, İslam Cumhuriyeti’nin çok sayıda siyasi ve toplumsal sıkıntıyla karşı karşıya olduğu bir periyotta düzenleniyor.

Bazı analistlere nazaran son aylarda ülke çapında yaşanan protestolar ve protestoculara yönelik baskılar, onların “meşruiyet krizi” olarak isimlendirdiği durumu daha da derinleştirdi.

Bu analistlere nazaran, ideolojik sistemlerde başkanların cenazeleri sırf yas fonksiyonu görmez; tıpkı vakitte birlik imajının sergilendiği, resmi anlatının tekrar üretildiği ve siyasi bildirilerin iletildiği bir sahneye dönüşebilir.

Bu bakış açısından, yaklaşan merasim dini yönünün yanı sıra siyasi boyutlar da taşıyor. Birtakım gözlemciler, bu merasimin Ali Hamaney sonrası devirde iktidarın bölümü ve siyasi nizamın şekillendirilmesi sürecinde sembolik bir rol oynayabileceğine inanıyor.

Bazı gözlemciler, bu merasimin hükümete yönelik seferberlik ve takviye seviyesini göstermenin yanı sıra, İran’da iktidarın bölümü ve siyasi sistemin istikrara kavuşması sürecinde de rol oynayabileceğini düşünüyor. Merasim ayrıyeten Mücteba Hamaney’e “yeniden biat” olarak da tanımlandı.

Bununla birlikte, birtakım analistler bu cins merasimlerin geniş çapta düzenlenmesinin, daha derin siyasi ve toplumsal problemlerin çözüldüğü manasına gelmediğini ve tek başına hükümet ile toplumun birtakım kesitleri arasındaki ayrılıkları gideremeyeceğini vurguluyor.

Aynı vakitte bu merasim, birçok gözlemcinin dikkatinin iktidar evresinin nasıl gerçekleşeceğine, siyasi güçlerin konumlanmasına ve toplumun son aylardaki gelişmelere vereceği reaksiyona odaklandığı bir devirde düzenleniyor.

Bu sebeple birçok analist, bu merasimin değerinin bir yas merasiminin ötesine geçtiğini pahalandırıyor ve onu İslam Cumhuriyeti’nin Ali Hamaney sonrası devirde izleyeceği siyasi yola ait işaretler sunabilecek bir olay olarak görüyor.