ABD-İran Mutabakatı Petrol ve Altın Fiyatlarını Etkiliyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

ABD ve İran ortasında savaşı bitirecek bir mutabakata varılması dünya genelinde petrol fiyatlarının düşmesine, altın ve borsaların yükselmesine yol açtı.

28 Şubat’ta ABD ve İsrail hücumlarıyla başladıktan kısa bir mühlet sonra Ortadoğu geneline yayılan savaş, hava ulaşımından lojistiğe global iktisada şok dalgaları gönderdi.

Türkiye’de halihazırda yüksek seyreden enflasyonun mart ayından bu yana beklentilerin üzerinde gelmesine yol açtı.

Buna karşılık olarak Merkez Bankası Temmuz 2025’te başladığı faiz indirim döngüsüne orta vererek, faizi sabit tutma kararı verdi.

Ülkede turizmden imalata birçok kesimde savaşın tesirleri hissedildi.

ABD-İran mutabakatıyla ise global piyasalar rahat bir nefes aldı. Pekala bu rahatlama Türkiye iktisadını nasıl etkileyebilir? BBC Türkçe ekonomistlere ve uzmanlara sordu.

Petrol

Savaştan evvel 60 dolar civarında seyreden petrolün varili, savaşın akabinde 110 doları aşarak neredeyse iki katına çıkmış, bu da dünya genelinde pek çok şeyin üretim ve nakliye maliyetini yükselterek enflasyonun artmasına yol açmıştı.

BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan İsviçre merkezli finans şirketi Swissquote’ta kıdemli analist İpek Özkardeşkaya, “Barış sürdürülebilirse önümüzdeki 1-3 ay ortasında petrolün varili 60-70 dolar bandına, yıl sonunda da 50 dolara kadar inebilir” diyor.

Altınbaş Üniversitesi’nden ekonomist Prof. Hayri Kozanoğlu da bunun Türkiye’nin petrol ithalat faturasını azaltacağını vurguluyor:

“Orta vadeli programda 2026’da 63 milyar dolarlık bir petrol ithalatı öngörülüyordu ama petrol fiyatlarının artmasıyla bunun 100 milyar dolara kadar yükselmesi tehlikesi belirmişti.

“Şimdi petrol fiyatlarında yaşanan keskin düşüş, bunu 73-78 milyar dolar düzeyinde tutabilir.”

Kozanoğlu, Körfez ülkelerindeki üretim tesislerinin gördüğü zararın giderilmesinin vakit alacağını, bu yüzden fiyatların savaş öncesine dönmesinin de süratli olmayacağı görüşünde.

Altında artış beklentisi

Özkardeşkaya, petrol fiyatındaki düşüşün hem Türkiye’de hem de dünya genelinde enflasyonun düşmesi açısından olumlu bir haber olduğunu vurguluyor.

Bunun savaş müddetinde satış baskısına maruz kalan ve Merkez Bankası’nın desteklemek için büyük ölçülerde rezerv satışı yaptığı Türk Lirası’nı da rahatlatacağını söylüyor:

“Aslında Türkiye’de dolar/TL kuru birkaç yıldır denetimli bir formda, yavaşça artırılıyor.

“Fakat bunun değişmemesi için Merkez Bankası hem döviz hem de altın rezervi satmıştı. Barış sürdürülebilirse, bu yalnızca Türkiye için değil dünya genelinde merkez bankaları için de rezervleri doldurma imkanı sağlayabilir.”

Merkez bankalarının kısa bir müddet içinde milyarlarca dolar kıymetinde altın satması, global altın fiyatlarının gerilemesine katkıda bulunmuştu.

Önümüzdeki süreçte alıma geçmeleri mümkünlüğü, altın fiyatlarının artacağı beklentisini güçlendiriyor.

BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Bilgi Üniversitesi’nden Prof. Erhan Aslanoğlu, savaşın bitmesiyle likidite gereksiniminin azalmasını ve altın üzere enstrümanların paha kazanmasını beklediğini söylüyor:

“Biraz daha temkinli olacaktır lakin bence geri dönüş olacak. Altında da, gümüşte de, borsalarda da, kripto varlıklar da dahil müspet bir seyir izleme olasılığımız yüksek.”

Faizler

Türkiye savaş müddetince başta füze atakları olmak üzere kıymetli güvenlik riskleriyle karşılaşmıştı.

Prof. Aslanoğlu, savaşın bitmesinin Türkiye açısından yalnızca ekonomik değil, iktisat dışı riskleri de azaltan bir gelişme olduğunu vurguluyor.

Prof. Hayri Kozanoğlu ise dünya genelinde enflasyon baskının azalmasıyla faiz oranlarının da düşeceğini, bu sayede Türkiye’nin borçlarını geri ödemesinin kolaylaşacağını ve borçlanma maliyetinin azalacağını söylüyor:

“Türkiye yurtdışına önemli borçları olan bir ülke olarak bu süreçten olumlu etkilenecek fakat savaşın başladığı noktaya dönmek de çok kolay görünmüyor.”

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), savaşın başlamasının akabinde, Temmuz 2025’ten beri sürdürdüğü faiz indirimlerine orta vermek zorunda kalmıştı.

Politika faizini %37’de sabit tutan TCMB’nin, piyasayı gecelik borçlanma faizi olan %40’tan fonlaması örtülü faiz artışı olarak yorumlanmıştı.

Peki enflasyon baskısının azalması, Merkez Bankası’nın faiz indirimlerine devam etmesini sağlar mı?

BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Prof. Hayri Kozanoğlu, bunun birinci sinyalinin Merkez Bankası’nın %40’tan gecelik borçlanmayı sonlandırıp %37 ile haftalık repo ihalesi açmaya geri dönmesiyle geleceğini söylüyor.

Merkez Bankası’nın bir sonraki Para Politikası Kurulu toplantısı 23 Temmuz’da. Ama Kozanoğlu’nun bahsettiği adım, bir toplantı yapmadan da atılabiliyor.

Kozanoğlu 10 Eylül’deki toplantıdan evvel %37’lik siyaset faizinde bir indirim beklemiyor:

“Hem piyasanın belirlediği kredi faizlerinin çok yüksek olması, hem de enflasyonda işlerin istenilen üzere gitmemesi nedeniyle faiz indirimlerini bir müddet daha erteleyeceği kanaatindeyim.

“Çünkü faizin cazibesini kaybetmesi halinde hem yerlilerin dövize yönelmesi kelam konusu olabilir hem de yabancıların çıkışını tetikleyebilir ve bu da enflasyonu besleyebilir.”

Prof. Aslanoğlu da sonbahara kadar siyaset faizinde bir indirim beklemiyor.

Bazı iktisat yorumcuları enflasyonun da süratle düşmeyeceği kanaatinde.

İktisat alanında çalışan gazeteci Alaattin Aktaş enflasyondaki düşüş konusunda temkinli.

Aktaş toplumsal medya hesabında yaptığı paylaşımda “Enflasyonda birinci beş aydaki artış, yıllık artışta %45’lik bir yere sahip. Son yirmi yılın ortalaması bu sonucu veriyor” diyor ve ekliyor:

“Bu oran 2026’ya uygulandığında görülen şu: 2026 enflasyonunu yüzde 35’in altına çekebilmek çok güç.”

Borsadaki artış sürer mi?

Türkiye’de Borsa İstanbu,l muahedenin duyurulmasının akabinde birinci süreç gününde %4 civarında bedel kazandı ve BIST 100 endeksi 14.500 puana yaklaştı.

YouTube’daki tanınan iktisat programlarından Nasıl Bir İktisat TV’ye konuşan Anadolu Yatırım Genel Müdürü Dr. Nuri Sevgen de bu düzeylerin aşılmasının piyasalardaki olumlu havayı pekiştirdiğini söylüyor.

Ancak Sevgen, yabancı yatırımcıların hissesinin %70’lerden %30’lara kadar gerilediğini vurgularken, mülkiyet hakları ve hukuksal düzenlemelerdeki belirsizliklerin “uzun vadeli sermaye girişini engellediğini” savunuyor.

Türkiye’nin öteki büyük ekonomilerden kıymetli bir farkı da İran’la komşu olması.

Komşuluktan gelen ticaret, turizm ve karşılıklı yatırımlar nedeniyle Türkiye, İran’daki gelişmelerden direkt etkilenen ülkeler ortasında.

Turizm ve ticaret

Türkiye’nin Mayıs ve Haziran aylarına dair resmi turizm dataları şimdi yayımlanmadı. Ancak Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bilgilerine nazaran Nisan ayında Türkiye’yi ziyaret eden yabancıların sayısı, bir evvelki yıla nazaran %9,4 azalmıştı.

İran’da ve genel olarak Ortadoğu’da çatışmaların bitmesinin bu ülkelerden Türkiye’ye giden turist sayısında artış sağlayabileceği düşünülüyor.

Bunun yanında dünyanın geri kalanından Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerine gitmekten çekinen turistlerin yavaş yavaş geri dönmesine imkan sağlayabileceği öngörülüyor.

Turizm gelirleri Türkiye’deki ekonomik büyümeye, Türk Lirası’nın yabancı paralar karşısındaki bedeline ve Hazine’nin vergi gelirlerine olumlu katkı sağlıyor.

Swissquote’tan İpek Özkardeşkaya, barışın kalıcı olmasıyla “Türkiye’de turizm açısından korkular ve kaygıların dağıtılabileceğini” söylüyor.

Buna ek olarak İran’a yaptırımların kalkmasıyla Türkiye’nin İran’dan “uygun fiyatlı petrol ve doğalgaz alımının kolaylaşacağını” da ekliyor.

Prof. Hayri Kozanoğlu ise Türkiye’nin bu yaptırımların “etrafından dolaşmanın yollarını bulduğunu” ve aslında yaptırımların kaldırılmasının Türkiye’nin öbür ülkelere kıyasla avantajını “ortadan kaldırabileceğini” söylüyor.

Prof. Kozanoğlu tekrar de dünya iktisadına entegre olmuş bir İran’ın Türkiye’nin de yararına olacağını ekliyor.

Kozanoğlu’nun ticaret konusunda dikkat çektiği bir nokta daha var: Türkiye’nin ihracatı.

Kozanoğlu, dünyanın en büyük güç ithalatçısının Avrupa bölgesi olduğunu ve güç fiyatlarının düşüşüyle bu bölgedeki ekonomik canlanmanın artacağını söylüyor.

Buna ek olarak Türkiye’nin de en büyük ihracat pazarının Avrupa Birliği olması nedeniyle bu gelişmeden yarar göreceğini öngörüyor.

İpek Özkardeşkaya ise bütün bu olumlu havaya karşın barış kalıcı olana kadar risklerin devam edeceğini vurguluyor.

Türkiye özelinde bir uyarısı daha var:

“Türkiye’de iktisada çok fazla müdahale olması nedeniyle makroekonomik istikrarlar fiyatlamaya yansımıyor. Bu da öngörülebilirliği ve risklerin fiyatlandırılmasını çarpıtıyor.”

Türkiye’de Mehmet Şimşek’in Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine gelmesinin ardından, dolar/TL kuru neredeyse sabit bir süratte paha kaybetti.

Bazı ekonomistlere nazaran bu, iktisat idaresinin denetimli ve kademeli kıymet kaybı tercihinden kaynaklanıyor.

Bloomberg’in haberine nazaran İran’a taarruzların başlamasının akabinde geçen üç haftada Merkez Bankası, TL’nin denetimsiz bir biçimde paha kaybetmesinin önüne geçti 60 ton altın sattı.

İlerleyen aylarda da satışın devam etmesiyle Merkez Bankası’nın brüt rezervleri üç ayda 51 milyar dolar azaldı.

Bazı ekonomistler savaşın sona erse bile global belirsizliklerin büsbütün ortadan kalmayacağını vurguluyor.

Prof. Aslanoğlu, savaştan önce de global belirsizlik endekslerinin “rekor düzeylerde olduğunu” ve savaşın bunu “yalnızca hudutlu bir miktarda” artırdığını hatırlatıyor:

“Anlaşmadan sonra da belirsizlik yüksek kalacağı için temkinli olmakta yarar var.

“Gümrük tarifesi savaşları farklı formlarda gündeme gelebilir. Piyasaları yeniden yüksek oynaklığı olan süreçler bekleyebilir.

“Fakat bunların hiçbiri, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması kadar yıkıcı bir tesir yapmayacaktır.”