Guterres Kıbrıs’ta Yeni Süreç Başlatacak

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 27-29 Temmuz günlerinde Kıbrıs Cumhuriyeti’ne resmi bir ziyaret düzenliyor. Kıbrıs probleminin tahlili için yeni bir süreci başlatma konusunda istekli olan Guterres’in bu ziyaretinde Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk taraflarıyla bir araya gelmesi ve üçlü bir toplantı gerçekleştirmesi bekleniyor. Sürece Avrupa Birliği’nin iştiraki başta olmak üzere temkinli bakan Ankara, Guterres’in ziyareti öncesi son bildirisinde “iki devletli çözüm” vurgusunu yineledi.Suriye’ye yaptığı ziyaretin akabinde 27 Temmuz’da adaya geçmesi beklenen Guterres’in 28 Temmuz’da evvel Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile, sonra da Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman ile görüşmesi öngörülüyor.Dışişleri kaynaklarına nazaran, Hakan Fidan, Guterres ile 26 Temmuz’da yaptığı telefon görüşmesinde, genel sekreterin Suriye’ye ve Kıbrıs ziyaretleri çerçevesinde bölgesel gelişmeler ele alındı.BM Genel Sekreteri, 29 Temmuz sabahı iki başkanla üçlü bir görüşme yaptıktan sonra basına açıklamalarda bulunacak.Guterres, adaya 16 yıl aradan sonra gelen birinci BM Genel Sekreteri olacak. Adaya son ziyaret periyodun BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon tarafından 2010 yılında gerçekleşmişti.Görev müddeti sene sonunda dolacak olan Guterres’in bu ziyaretinin temel emelinin, yarım asırdır süren Kıbrıs meselesinin tahlili için taraflar arasında yeni bir sürecin başlatılması olduğu biliniyor.Guterres’in adadaki temaslarının akabinde sonbaharda Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk taraflarının yanı sıra garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin iştirakiyle yeni bir 5+1 formatlı konferans düzenlemeyi ve süreci daha somut bir basamağa getirmeyi amaçladığı kaydediliyor.Bu formattaki son toplantı Temmuz 2025’te New York’ta düzenlenmişti.Genel sekreter yeni bir teşebbüs istiyor BM, Kıbrıs sorunun tahlili için son periyotta iki kıymetli süreci işletti ancak bunlardan bir sonuç elde edemedi.2004 yılında devrin genel sekreteri Kofi Annan’ın liderliğinde geliştirilen “Annan Planı”, Kıbrıs Rum tarafının referandumda “hayır” oyu vermesi sebebiyle muvaffakiyete ulaşamadı. 2017’de İsviçre’nin Crans Montana kentinde yapılan ve adanın yine federal bir tahlil kapsamında birleştirilmesini içeren teşebbüs de sonuçsuz kaldı.Türkiye, Crans Montana sürecinin başarısız olmasından sorumlu tuttuğu Kıbrıs Rum tarafı ile artık federal bir tahlil müzakere etmeyeceğini, yapılacak bir görüşme varsa bunun “iki devlet” temeline nazaran olması gerektiğini bu teşebbüsten sonra duyuru etti.Guterres’in son periyotta yoğunluğu artan teşebbüsleri kapsamında Kıbrıs Türk ve Kıbrıs Rum taraflarını yine federal bir tahlil planı kapsamında bir araya getirmeyi amaçladığı kaydediliyor.

Genel Sekreterin “şahsi” Kıbrıs Özel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar, misyona geldiği 2024’ten beri temaslarında tarafları bu noktaya yaklaştırmaya çalıştı. Kıbrıs Türk tarafında geçen sene yapılan seçimlerde tahlil konusunda selefi Ersin Tatar’a oranla daha ölçülü olduğu bedellendirilen Tufan Erhürman cumhurbaşkanı oldu. Bu sonucun BM’nin teşebbüslerini yoğunlaştırmasına sebep olduğu kaydediliyor.BM nasıl bir plan öneriyor? Guterres’in temsilcisi Holguin Cuellar’ın tarafları federal bir tabanda tahlile yaklaştırmak için bir tahlil planı taslağı hazırladığı haziran ayında Kıbrıs Rum basınında çıkan haberlerde yer aldı.Plan, iki kurucu devletin oluşturduğu tek bir memleketler arası yapının oluşturulmasını, idaresinin de Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk taraflarınca paylaşılmasını içeriyor. Planda Kıbrıs Türk tarafının başta kapalı Maraş bölgesi olmak üzere birtakım toprakları iade etmesi, Kıbrıs Türk tarafına direkt ticaret, direkt uçuş ve direkt temas haklarının sağlanması üzere ögelerin yer aldığı kaydediliyor.Kıbrıs Rum tarafının güvenlik kapsamında garantörlük sistemi yerine NATO üyeliği ya da gibisi bir düzeneğin oluşturulmasını istediği de basında yer aldı.BM tarafından kategorik olarak yalanlanmayan haberlerde yer alan kanıların taraflara resmi bir kapsamda sunulmadığı kaydediliyor. Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman da basına yaptığı açıklamalarda bir plan olmadığını yalnızca kimi fikirlerin lisana getirildiğini belirtiyor.Ankara’daki diplomatik kaynaklar, BM tarafından resmi bir yazı ya da evrakın sunulmadığını kaydediyor. Özel temsilci tarafından yapılan çalışmanın “gevşek federasyon modeline” yakın olduğunu gözlemlediklerini belirtiyorlar.BM’nin reddetmediği tahlil planına Ankara’nın tepkisi ise Savunma Bakanlığı tarafından verildi. 25 Haziran’da düzenlenen bilgilendirme toplantısında, basında çıkan savlarla ilgili açıklama yapan bakanlık kaynakları, adada “kalıcı, adil ve sürdürülebilir” bir tahlilin lakin Kıbrıs Türklerinin “egemen eşitliği ve eşit memleketler arası statüsünün teyit edilmesine dayanan iki devletli tahlil temelinde” mümkün olduğunu yineledi. “Bu temel gerçek göz ardı edilerek” ortaya konulacak “hiçbir teşebbüs Kıbrıs Türk halkının iradesini yansıtmayacağı üzere bölgede kalıcı bir istikrar da sağlayamayacaktır” tabirleri kullanıldı. Ankara ‘iki devlet’ diyorBM Genel Sekreteri Guterres ile yakın bir münasebet içinde olan Ankara, süreci büsbütün reddetmek yerine önceliklerine vurgu yapmak ve mümkün yeni bir sürece ait metodolojik hassasiyetlerini gündeme getirmek amacında.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 24 Temmuz’da Holguin Cuellar ile yaptığı görüşmede de bu unsurları vurguladığı kaydediliyor.Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının verdiği bilgiye nazaran Fidan, garantör ülke statüsündeki Türkiye’nin Kıbrıs sorununda en gerçekçi tahlilin adada iki devletin yan yana var olması olduğunu aktardı.

Fidan’ın adadaki gerçeklere vurgu yaparak, “Kıbrıs Türk halkının özden gelen hakları olan hâkim eşitliği ve eşit milletlerarası statüyü tanımayan yaklaşımların tahlil yönünde yarar sağlamayacağını belirttiği” de kaydedildi.BM parametreleri ise adada iki kısımlı, iki bölgeli bir federal tahlile odaklanıyor. Bundan evvel sunulan iki tahlil planının temelinde de bu parametre yer aldı.Kıbrıs Türk lideri Erhürman ise bu süreçte çok fazla açıklama yapmamaya itina gösterdi. Guterres’in teşebbüsünü içtenlikle desteklediğini belirten Erhürman, Ankara ile yakın eşgüdüm içinde süreci yönetecekleri iletisini verdi.Guterres’in adaya yapacağı ziyaretin sonuçlarına nazaran bundan sonraki sürecin şekillenmesi bekleniyor.Ankara, AB’nin sürece dahline temkinli yaklaşıyorGenel sekreterin şahsi temsilcisinin adada yeni bir teşebbüs öncesinde Kıbrıs adası, Ankara ve Atina’dan sonra en çok ziyaret ettiği yer Brüksel oldu.Holguin Cuellar, son olarak geçen hafta AB Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen ve AB’nin yeni atadığı Kıbrıs Özel Temsilcisi Raffaele Fitto ile Brüksel’de görüştü ve Guterres’in ziyareti öncesinde AB ile de eşgüdüm kurmuş oldu.Leyen, görüşme sonrası yaptığı açıklamada probleme “mutlaka BM parametreleri çerçevesinde ve birebir vakitte AB’nin unsur, kıymetleri ve müktesebatı ile uyumlu bir çözüm” bulunması temennisini lisana getirdi.Ankara ise AB’nin Kıbrıs meselesinde doğal bir taraf olmadığını, sorunun tahlilinde garantörler dışında iştirakin olmasından yana değil. Ankara’daki diplomatik kaynaklar, AB’nin yasama organı olan Avrupa Parlamentosu’nun 8 Temmuz’da aldığı kararı anımsatırken, bu tıp yaklaşımlarla AB’nin Kıbrıs konusunda tarafsız bir tavır takınamayacağını kaydettiler.Parlamento, Kadın Hakları ve Cinsiyet Eşitliği Komitesi (FEMM) tarafından sunulan ve “1974 Türk Müdahalesinin Kıbrıslı Kadınlar ve Kız Çocukları Üzerindeki Etkileri, Türk Kuvvetleri Tarafından İşlenen Suçlar ve Cinsiyet Eşitliği Üzerindeki Sonuçları” başlıklı bir kararı kabul etmişti. Türkiye ve Kıbrıs Türk tarafı rapora sert reaksiyon göstermişti.Türk tarafı, AB’nin Kıbrıs için yeni bir özel temsilci atamasına da sert tepki göstermişti. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, bu kararın AB’nin içi işi olarak değerlendirdiklerini belirtti.”AB’nin, 2004 yılında BM Kapsamlı Çözüm Planı’nı reddetmesine karşın Kıbrıs Rum tarafını AB üyeliğine kabul ederek Kıbrıs problemi bağlamında tarafsızlığını yitirdiğini bir defa daha hatırlatıyoruz” dedi.AB ise Kıbrıs probleminin tahlilinin adadaki iki kısmın yanı sıra garantör ülkeler ve geniş bir bölge açısından da faydalı olacağının altını çiziyor. AB, Türkiye ile işkilerinde başta gümrük birliğinin yenilenmesi ve güvenlik işbirliği olmak üzere birçok tıkanmanın Kıbrıs sıkıntısının çözümsüzlüğünden kaynaklandığını vurguluyor. Bu bahiste bir adım atılmasının Ankara-Brüksel ilgilerine somut olarak yansıyabileceği fikrinde.Bu konunun AB Komisyonu Başkanı Leyen ile AB Konseyi Başkanı Antonio Costa’nın NATO liderler zirvesi için geldikleri Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptıkları görüşme sırasında gündeme geldiği belirtiliyor.AB yetkililerinin bu süreçte Türkiye’nin dayanağının ehemmiyetine vurgu yaptıkları kaydediliyor.