Türkiye’nin Avrupa ile Savunma İş Birliği Artıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Avrupa Birliği’ne (AB) iştirak süreci tıkanan ve birliğin yeni savunma teşebbüslerinin dışında bırakılan Türkiye, Avrupa ülkeleriyle ikili bağlantılarını derinleştirme stratejisine yönelmiş görünüyor.Türkiye, AB’nin Avrupa İçin Güvenlik Girişimi (SAFE) programına dahil edilmese de son yıllarda Avrupa ülkeleriyle savunma iş birliği sürat kazandı.Ankara, son bir yılda birtakım AB ülkeleri ve İngiltere ile savunma, ticaret, güç ve ulaştırma alanlarında çeşitli muahedeler imzaladı.Ancak uzmanlar, ekonomik münasebetlerin riskler barındırmaya devam ettiğini söylüyor. Uzmanlar, Avrupa ülkelerinin Türkiye ile güvenlik iş birliğine öncelik vermesinin demokratik bedeller ve siyasi özgürlüklere ait korkuları ikinci plana ittiğine de dikkat çekiyor.Türkiye’nin AB’ye yönelik hayal kırıklığıTürkiye son yıllarda AB üyeliği, Avrupa’nın yeni savunma mimarisinde resmi bir yer edinme ve gümrük birliği mutabakatının güncellenmesi üzere hususlarda ilerleme sağlayamadı.ABD’nin NATO harcamalarını azaltacağını duyuru etmesinin akabinde AB, üye ülkelerin büyük ölçekli savunma tedariklerini finanse etmelerine yardımcı olmak için SAFE isimli 150 milyar euroluk bir proje başlattı.Dışişleri Bakanlığı kaynakları, SAFE kapsamındaki ortak tedarik projelerine iştirak taleplerini AB’ye ilettiklerini söyledi.Ancak Türkiye, son yıllarda savunma ihracatındaki artışa karşın bu programa dahil edilmedi.Türkiye’nin AB’ye katılma yönündeki uzun soluklu başvurusu da Kıbrıs sorunu, birlik üyesi birtakım ülkelerin muhalefeti ve Türkiye’nin insan hakları ile demokratik ıslahat siciline yönelik tenkitler sebebiyle 10 yıldan uzun müddettir donmuş durumda.AB’nin Türkiye’ye karşı güvensizliğin boyutunu yansıtan bir işaret de birliğin yürütme organı olan Avrupa Komisyonu’nun başkanı Ursula von der Leyen’in nisan ayında Türkiye’yi Rusya ve Çin ile birebir kategoride kıymetlendirerek Brüksel’in bu ülkelerin “etkisi altına girmemesi” gerektiğini söylemesi oldu.

BBC Monitoring medya izleme servisinin Dışişleri Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinden yaptığı araştırma, Ankara’nın kimi Avrupa ülkeleriyle direkt temaslarının 2024’ten bu yana önemli biçimde arttığını gösteriyor.Bunlar arasında Almanya ve Fransa üzere geçtiğimiz periyotlarda Türkiye’yi demokrasi ve insan hakları konusunda en sert eleştiren ülkeler de var. Savunma alanında ikili anlaşmalarAB ile bağlantılar kurumsal seviyede çıkmaza girse de Ankara’nın son yıllarda Avrupa ülkeleri ile bağlantılarını geliştirdiği görülüyor.Türkiye SAFE programı dışında bırakılmasına karşın AB üyesi ülkeler ve Ankara arasında savunma tedariki ve iş birliği muahedeleri imzalandı.İtalya kilit ortaklardan biri haline geldi.Türkiye’nin önde gelen İHA üreticilerinden Baykar, 2024’te İtalya’nın Piaggio şirketini satın aldığını açıkladı.Türkiye birebir zamanda İtalya merkezli savunma şirketi Leonardo ile hava sistemleri üretimini de kapsayan ortaklık anlaşması imzaladı.İtalya Deniz Kuvvetleri Komutanı Koramiral Berutti Bergotto, martta yaptığı açıklamada İtalya’nın Baykar imali Bayraktar TB-3 insansız hava araçları satın almayı planladığını söyledi.Türk şirketleri HAVELSAN ve VN Maritime da nisanda İtalya’da insansız ve hibrit deniz araçları üretmek üzere iştirak kurduklarını duyurdu.İspanya, Aralık 2025’te Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından üretilen 30 adet Hürjet eğitim ve hafif taarruz uçağı satın alacağını duyurdu.Anlaşmanın kıymeti 2.6 milyar euro (yaklaşık 140 milyar lira) olarak açıklandı.ASELSAN, Aralık 2025’te Polonya’ya elektronik harp sistemleri ihracatı için 410 milyon dolar pahasında bir muahede imzaladı.Ayrıca şubat ayında Çek Cumhuriyeti merkezli Excalibur International ile bir mutabakat imzaladı.Buna nazaran şirketin Korkut hava savunma sistemi, Çek üretimi Tatra Force 6×6 tekerlekli platformlara entegre edilecek.Askeri Fabrika ve Tersane İşletme AŞ (ASFAT), Aralık 2025’te Romanya ile muahede imzalayarak bir NATO ve AB üyesi ülkeye savaş gemisi satan ilk Türk şirketi oldu.Türkiye ayrıyeten Finlandiya, Polonya ve Macaristan ile de savunma iş birliği muahedeleri imzaladı.Bunların yan sıra Almanya, Ekim 2025’te vetosunu kaldırarak İngiltere’nin Türkiye’ye 20 adet Eurofighter Typhoon savaş uçağı satışı için 10.7 milyar dolarlık muahedenin önünü açtı.

Ticaret ve enerji iş birliği de hızlandıAB ülkeleriyle yapılan ticaret ve güç mutabakatları da basında sıklıkla yer buldu.Türkiye ile Macaristan, Aralık 2025’te güç ve ulaştırma dahil çeşitli alanları kapsayan 16 anlaşma imzaladı.Fransa Ticaret Bakanı Nicolas Forissier, şubatta yaptığı açıklamada Fransız şirketlerin 2020-2024 periyodunda Türkiye’ye 3,6 milyar euro yatırım yaptığını ve 2027’ye kadar buna ek olarak 5 milyar euro daha yatırım yapmayı planladığını söyledi.Türkiye ve Yunanistan, deniz yetki alanları ile güç ve güvenlik hususlarında uzun müddettir devam eden uyuşmazlıklara karşın şubatta yatırım, deniz ticareti, ekonomik iş birliği ve teknoloji alanlarında çeşitli muahedeler imzaladı. Yunanistan ayrıyeten mayısta Türk vatandaşlarına yönelik kapıda vize uygulamasını bir yıl daha uzattı.Ticaret Bakanı Ömer Bolat, mart ayında yaptığı açıklamada Türkiye ile Bulgaristan’ın ticaret ve ulaştırma güzergahlarını rahatlatmak için yeni bir gümrük kapısı açmaya hazırlandığını söyledi.

Türkiye ile İngiltere, nisanda stratejik iştiraklerini güçlendirmek ismine Stratejik Ortaklık Çerçeve Belgesi’ni imzaladı.İki ülke yetkilileri ayrıyeten 2026’nın ikinci yarısında yürürlüğe girmesi beklenen güncellenmiş serbest ticaret anlaşması ile teknoloji, finans teknolojisi ve inşaat alanlarında iş birliğinin genişleyeceğini açıkladı.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni de mayısta ticaret, sanayi yatırımları ve ulaştırma alanlarını kapsayan 11 muahede imzaladı.

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Macaristan’ın MOL Grubu da mayıs ayında Macaristan’daki iki alanda petrol ve doğal gaz çalışmalarında iştirak için anlaştı.Bu, TPAO’nun Avrupa’daki birinci güç yatırımı oldu.Aynı ay Romanya ile Türkiye acil durumlarda Romanya’nın Türkiye’den günlük dört milyon metreküpe kadar doğal gaz ithal etmesine imkan tanıyan bir enerji iş birliği anlaşması imzaladı.’Değer’ yerine ‘çıkar’ odaklı bir ilişkiKonuyu BBC için pahalandıran uzmanlar, üyelik süreciyle birlikte “değerler” odaklı ilginin rafa kalktığını ve “çıkarların” ön plana çıktığını söylüyor. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) Direktörü Sinan Ülgen, Ukrayna ve Ortadoğu’daki savaşlar ve AB-ABD bağlarının “gerilimli hale gelmesi” üzere gelişmelerin Türkiye ve Avrupa ülkelerini savunma alanında bir arada çalışmaya ittiğini söylüyor.Ülgen, “AB ile artık üyelik üzere geniş ve kural bazlı bir çerçeve yerine, daha çıkar odaklı olarak tanımlayabileceğimiz alanlarda bağın derinleşmesi kelam konusu” diyor ve ekliyor: “Bunların en başında jeopolitik konjonktürün zorladığı güvenlik alanı geliyor.” Oxford Üniversitesi’nden Uluslararası Hukuk Profesörü Başak Çalı da “AB-Türkiye bağlantılarında demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü bedellerine dayanan bir iş birliği çizgisi gözlemlemiyoruz” sözlerini kullanıyor.Başak Çalı’ya nazaran AB’nin, CHP’ye yönelik davalara verdiği cevabın “zayıf ve söylemsel” seviyede kalmasının sebebi de üyelik müzakerelerinin durmuş olması.Çalı, “AB, Türkiye ile alakalarını göç denetimi ile güvenlik ve güç siyasetleri alanlarında kendi belirlediği stratejik öncelikleri üzerinden kuruyor” diyor.’Gümrük birliğinin güncellenmemesi gerçek eksiklik’Sinan Ülgen de AB’nin Türkiye’yi gerçekçi olarak genişleme kapsamında görmediği için ülkedeki “demokratik erozyonu” tenkit konusu yapmadığını söylüyor.Ancak Ülgen’e nazaran AB ülkeleriyle çıkara dayalı ilgilerin de riskli yanları var.Ülgen, gümrük birliği muahedesinin yenilenmemesinin yanı sıra, Avrupa ülkeleriyle son yıllarda imzalanan ticaret mutabakatlarının da “yüzeysel” olduğunu söylüyor. “Made in Europe”, sonda karbon düzenlemesi (CBAM) ve demir çelik ithalatına getirilen yeni kısıtlamaları da AB’nin yeni korumacılığında Türkiye’yi üçüncü ülke olarak görmesi halinde kıymetlendiren Ülgen, bağlantılarda bu türlü zorlukların devam etme ihtimalinin yüksek olduğunu ekliyor.Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) Dış Politika Araştırmaları Direktörü Profesör Murat Yeşiltaş ise Türkiye-AB ticaretinin 2025’te 217 milyar euroyu aşarak rekor kırdığını hatırlatıyor.Günlük ticaretin derinleştiğini söyleyen Yeşiltaş, gümrük birliğinin güncellenmemesinin “gerçek bir eksiklik” olduğunu savunuyor.Yeşiltaş ek olarak, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve hudutta karbon düzenlemesinin çelik, alüminyum, çimento ve gübre üzere kalemlerde Türkiye’nin ihracatını direkt etkileyeceğini belirtiyor.AB’nin demokrasi ve hak telaffuzunu ortağına nazaran sertleştirip yumuşatmasının “ne yeni ne de Türkiye’ye özgü” olduğunu söyleyen Yeşiltaş, “Bu seçicilik, Körfez’den Kuzey Afrika’ya kadar bütün bağlantılarında işliyor” diyor ve ekliyor: “Bugün değişen, bu seçiciliğin artık örtülmeden işlemesi. Bu türlü bir dünyada yaşıyoruz artık.”

İlgili haberler