Copa America’da Çim Sorunu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Olay, maçın daha sekizinci dakikasında yaşandı. Arjantinli futbolcu Angel Di Maria, Kanadalı bir defans oyuncusundan topu çaldı ve rakip kaleye hakikat ilerledi.

Ülkenin gelmiş geçmiş en büyük futbolcularından biri, 2024 Copa America futbol turnuvasının küme basamağında kritik bir anda, artık kaleciyle karşı karşıyaydı.

Fakat, Di Maria, kaleye gerçek ilerlerken topu denetim etmekte zorlanıyor üzereydi.

Ceza alanının kenarında Kanadalı kaleciyle karşı karşıya kalan Di Maria’nın yapabildiği tek şey, ayak ucuyla nispeten zayıf bir vuruş oldu. Kaleci topu kolay kolay engelledi.

Maçtan sonra, Arjantinli teknik yönetici ve oyuncular, ABD’nin Atlanta kentindeki alandaki çimin kalitesinin performanslarını etkilediğini söyledi.

Normalde Amerikan futbolu grubu Atlanta Falcons ile ABD’nin bir numaralı futbol ligindeki Atlanta United’in maçlarını oynadığı stadyumda yapay çim seriliydi.

Fakat bu saha Copa America öncesi süreksiz olarak olağan çim yüzeyle değiştirildi.

Ancak oyuncular, topun “bir sıçrama tahtası gibi” zıpladığından şikayet etti, sahayı “feci” diye nitelendirdi.

Copa America sırasında ABD’deki öbür stadyumlarda oynanan maçlar da alanların kalitesiyle ilgili tasaları gün yüzüne çıkardı, bu da turnuvayı gölgeledi.

2026 Dünya Kupası yaklaşırken, mesken sahibi ülkeler ABD, Kanada ve Meksika taban kaynaklı tenkitlerden kaçınmak istiyor.

Hiçbir şikayet olmaması için bir uzman grup bunun için görevlendirildi.

Son sekiz yıldır araştırmacılar, harika tabanı bulmak için futbol alanında top sektiriyor.

Kramponları yere vuruyor ve çim tabanı makûs muameleye maruz bırakıyorlar.

Farklı çim çeşidi karışımlarıyla araştırma yapıyor ve tabanın futbol kurallarıyla nasıl başa çıkacaklarını görmek için bunları itinayla yetiştiriyorlar.

Mükemmel uzunluklarını bulmak için de çimi milimetre milimetre ölçüyorlar.

Tennessee Üniversitesi’nden profesör John Sorochan, FIFA tarafından 16 Dünya Kupası stadyumunun tamamında çimin ekimi, heyetimi ve bakımını yönetmesi için görevlendirildi.

Sorochan, “Bu çok büyük bir sorumluluk” diyor.

Stadyumlardan beşinin üstünün kapalı olduğunu söyleyen Sorochan, “Beni asıl endişelendirenler bu stadlar” diye ekliyor:

“Çünkü güneş doğacak lakin içeriye girmeyecek. Bitkilerin büyümesi için ışığa, ülkü olarak güneş ışığına muhtaçlıkları var.”

Yapışkan bir yüzey ya da halı üzere

Dünya Kupası’na yalnızca birkaç hafta kala, Sorochan ve grubun yürüttüğü 170’ten fazla farklı deney teste hazır.

Ekip spor alanlarına çim ekimi ve konseyimi biliminde onlarca yılda elde edilen bulgulara dayanarak çalışmalarını sürdürüyor.

ABD, Kanada ve Meksika’daki farklı stadyumlar için geliştirdikleri çim alanlar, 104 maç boyunca her maçta 90 dakikadan fazla müddetle 22 oyuncu ve hakemler tarafından çiğnenecek.

Dünyanın en düzgün futbolcularının ve dünya çapındaki milyarlarca taraftarın umudu, çimin ne kadar sağlam olacağına bağlı.

Sorochan’a nazaran, yalnızca beş milimetre büyük fark yaratıyor.

Bu ölçü, sahanın heyecan verici oyun için gereken süratli paslaşmaya müsait, kusursuz bir doğal halı üzere olup olmayacağını belirleyebiliyor.

Sorochan ve meslektaşları, alanda heyecanlı oyun için gerekli tam yüksekliği belirlemek için çok sayıda deney yaptı.

ABD’nin Tennessee eyaletindeki Knoxville’de yer alan araştırma tesislerindeki minyatür alanlarda, parlak kırmızı makinelerden atılan topların, suratları ve sekmeleri gözlemlendi ve ölçüldü.

Futbol ayakkabısının çimle etkileşimi de düzeneklerle test edildi.

Araştırmacılar, çimi yalnızca topun yüzeyle nasıl etkileşim kurduğu açısından değil, birebir vakitte oyunculara sağladığı çekiş gücü açısından da test ettiler.

Maçlar sırasında çimde oluşabilecek çukurları en aza indirmenin ve oyunun akışını bozabilecek ıslak noktaları önlemenin yolları arandı.

Kötü bir yüzeyin felaket sonuçları olabilir. Milyonlarca dolarlık oyuncular mesleklerini sonlandıran sakatlıklar yaşayabilir.

Stadyumların coğrafik dağılımı, alanların da birbirinden çok farklı iklim bölgelerinde gelişmesi gerektiği manasına geliyor.

Mexico City ve Miami’nin nemli sıcağından Toronto ve Boston’un serin havasına dek, futbol yerleri farklı iklim şartlarında gelişmek zorunda.

Bununla başa çıkmak için araştırmacılar, her lokasyona mahsus kök sistemleri, sulama yolları ve bakım programları geliştirdiler. Ayrıyeten, şartlar için ülkü çeşidi bulmak maksadıyla farklı çim tiplerini de test ettiler.

Daha sıcak iklimlerde yer Bermuda çiminden oluşurken, daha soğuk iklimlerdeki taban Kentucky mavi çimi ve çavdar çimi karışımından oluşacak.

Sorochan ve grubu, Bermuda çiminin daha ağır olduğu için biraz daha kısa kesilmesi gerektiğini belirledi. Bunlar, Kentucky mavi çimi ve çavdardan oluşan alanlara kıyasla daha süratli kuruyor.

Sahaların daha düzgün ve sağlam olmasını sağlamak için, çime yapay çimde kullanılanlara benzeri plastik lifler de eklendi.

Yine de Avrupa’da ekseriyetle serin iklim çimlerinden oluşan alanlarda oynayan futbolcular, Miami yahut Kansas City’deki Bermuda çimi alanlara çıktıklarında şaşırabilirler.

Sorochan, “Bakacaklar ve ‘Bu, Almanya’daki sahamla tıpkı değil, daha çok golf alanı gibi’ diyecekler” tabirlerini kullanıyor.

Uzman isim her sahanın biraz farklı olacağını kabul ediyor. Lakin araştırmaları sayesinde farklılığın asgarî seviyede olacağına inanıyor.

Michigan State Üniversitesi’nden profesör Trey Rogers III, Dünya Kupası hazırlıklarında Sorochan’a yardımcı oluyor.

Rogers III, “Tek telaş verici olan, bir seferde inşa edilecek süreksiz alanların devasa ölçeği” diyor.

Sahaların kusursuz, neredeyse mucizevi olması gerekiyor.

FIFA, çim bilimi üzere az bilinen bir alanda ünlü isimler olan Sorochan ve Rogers’a güveniyor.

İkili, 2026 Dünya Kupası üzere bir meydan okumayla hiç karşılaşmadı ve riskler çok büyük.

Ancak bu, futbolun en büyük sahnesine birinci çim döşemeleri değil.

‘Çim Gurusu’ ve öğrencisi

Rogers, ABD’nin güneyinde bir golf alanında çalışırken çime aşık oldu. Ama futbol alanlarına geçişi, 1994 Dünya Kupası’na uzanıyor.

FIFA, 1992 yılında Rogers’tan, Michigan’daki Pontiac Silverdome Stadyumu’nda oynanacak dört maç için çim tabanın sorumluluğunu almasını istedi.

Bu stadyum, yapay çimde maçlarını oynayan bir Amerikan futbolu kadrosu olan Detroit Lions’a evsahipliği yapıyordu.

Birçok Amerikalı üzere Rogers da dünyanın en büyük spor tertibi hakkında hiçbir şey bilmiyordu.

Rogers, “Kimsenin bana unutturmasına müsaade vermediğim o meşhur sözleri söyledim” ve ‘Dünya Kupası ne?’ diye sordum” diyor.

Buna karşın, FIFA stadyumda çim saha yetiştirmesi ve kurması için Rogers’ı seçti.

Bir dizi deneyden sonra, üniversitedeki grubu, kumlu bir toprakta Kentucky mavi çimi ve çavdar çimi karışımı yetiştirmeye karar verdi.

Kum drenaja yardımcı olurken, kullanılan iki çim tipi de nispeten daha az direkt güneş ışığı alan serin bir iklimde büyüyebilecekti.

Rogers ve meslektaşları, altıgen modüllere tohum ektiler. Binlerce saatlik sürecin büyük bir kısmı elle yapıldı.

Sorochan o sırada projede çalışan bir öğrenciydi.

“Kumu sıkıştıran kişi tam manasıyla bendim” diyor.

Altıgen modüller, takımın en büyük yeniliklerinden biriydi. Çim kesimleri stadın içine bu halde taşındığında çimin kökleri bozulmadan kalabiliyordu.

Bu, kubbeli bir stadyumda yapay bir tabanın üzerine birinci defa doğal çim saha konseyimi olacaktı.

Rogers, bir grubun birinci idman için alana çıkışını izlediğinde, tabanı incelemediklerini gördü. Görünüşe bakılırsa, saha futbolculara olağan gelmişti.

Küçük çocuklar üzere, futbol toplarını devasa kubbenin çatısına ulaşacak kadar yükseğe atmaya çalıştılar.

Rogers’ın çalışmaları başarılı oldu ve bu ona “çim gurusu” lakabını kazandıracaktı.

Ancak 1994 Dünya Kupası bitiminde Sorochan stadyumun çatısına çıktı ve alana baktı.

Sorochan “Sahadaki aşınmayı görebiliyordunuz” dedi ve devam etti:

“Bunu nasıl daha yeterli hale getirebiliriz diye düşündüm.”

Sorochan, yüksek lisans öğrencisi olarak vaktinin geri kalanını kapalı alanda çim yetiştirmenin en güzel yollarını araştırmakla geçirdi.

FIFA 2018 yılında, 2026’da oynanacak Dünya Kupası için Sorochan’dan yardım istediğinde, o da Rogers ve üniversitedeki grubun kendisine katılmalarını istedi.

1994’te Silverdome’da yaptıkları çalışma yeni misyonlarıyla kıyaslandığında bir çocuğun fen dersi projesi üzereydi.

Deniz yosunu ve silika

Genellikle çim, döşeneceği yere emsal topraklarda mümkün olduğunca o yere has şartlarda yetiştiriliyor.

Çimin kesilmesi ve taşınması bitkileri gerilime sokabiliyor ve çoklukla toparlanmaları birkaç hafta sürüyor.

Ancak Dünya Kupası’nda alanların birçok birinci maçtan yalnızca 10 gün evvel döşenecek.

ABD’de Denver kentinde yaşayan Joe Wilkins III’ün geniş topraklara yayılan çim çiftliği Dallas, Atlanta ve Houston’daki Dünya Kupası alanlarına taban sağlyacak.

Bu üç stadyum, turnuvanın dörtte birinden fazlasına mesken sahipliği yapacak.

Stadyumların hepsi kubbeli ve alana direkt güneş ışığı ulaşamıyor.

Wilkins, “Bunlar en büyük zorluklar” diyor ve büyükbabasının 1962’de Green Valley Turf Şirketini kurduğunu anlatıyor.

Şirketin çiftliğinde yüzlerce dönümlük alan parlak yeşil çimle kaplı. Çim hazırlığı için Wilkins’in çalışanı, ince bir plastik katman üzerine kuma tohum ekti.

Bu, hasat sırasında kökleri müdafaaya ve bitkilerin yaşadığı şoku azaltmaya yardımcı oluyor.

Sonraki haftalarda çalışanlar çimi titizlikle sulayıp biçiyor, mantar ilacı, gübre, deniz yosunu ve silika ekliyorlar.

Wilkins “Çim asla bir gün bile orta vermiyor” diyor.

Sorochan, son devirde Green Valley Turf Şirketini birkaç kere ziyaret etti ve Wilkins, Sorochan’ın deneylerine yardımcı olmak için Tennessee Üniversitesi’ne çim gönderdi.

Ekip orada, kubbeli bir stadyumun içindeki şartları oluşturmak için son teknoloji eseri bir gölgelik inşa etmişti.

Michigan State Üniversitesi ise stadyum yerlerine çim döşeme pratiği için 2100 metrekarelik asfalt kaplı bir alanı kullandı.

Açık hava stadyumlarında çim yeri sabitlemek için, sağlam bir kum katmanının altına çakıl taban döşeniyor ve akabinde çimler bunun üzerine seriliyor.

Amerikan futbolu stadyumlarındaki yapay çim yüzeylerinin üzerine serilen süreksiz alanlarda ise, kâfi drenaj sağlamak için çakıl taban yerine birbirine kenetlenen plastik ızgara ve dokuma plastik örtü kullanılıyor.

Dünya Kupası başlamadan yalnızca birkaç hafta evvel, Wilkins ve takımı çimleri kesme ve rulo haline getirme üzere zahmetli bir işe girişti.

Wilkins’in “dev pizza kesicileri” olarak tanımladığı, tarım araçlarına takılı aletleri kullanarak, çimleri 1,2 metrelik şeritler halinde kesiyorlar.

Çimlerin kuruması için güneş batana kadar bekliyorlar ve akabinde rulo haline getirip soğutma sistemli kamyonlara yüklüyorlar.

Aynı vakitte, onlarca soğutmalı kamyon, birkaç çim çiftliğinden Kuzey Amerika’daki stadyumlara bir milyondan metrekareden fazla çim taşıyor.

FIFA’nın kıdemli saha idaresi müdürü Alan Ferguson, “Kariyerimde hiç bu kadar büyük bir iş yapmadım” diyor.

Çimler bu kapalı stadyumlara nihayet ulaştığında, güneş ışığına son defa maruz kalacak lakin yeniden de haftalarca gelişmeye devam etmesi gerekiyor.

Çimi beslemek

Kapalı stadyumlarda çimler serildikten sonra, sahanın tamamını kaplayan kızılımsı mor bir ışık, çimlerin yalnızca birkaç metre üstünde bulunan düzinelerce beyaz metal çubuktan yayılıyor.

Bu geri çekilebilir LED bitki yetiştirme lambaları, çimlerin büyümesi için gereksinim duyduğu enerjiyi sağlamak üzere konumlandırılabiliyor.

Örneğin Dallas’taki Cowboys Amerikan futbolu ekibinin stadyumunda, yetiştirme ışıkları çatıdan aşağıya gerçek iniyor.

Sorochan, “Altlarında çalışabilir, çim biçebilir ve yapmanız gereken her şeyi yapabilirsiniz ve çimler büyümeye devam eder” diyor.

Doğrudan güneş ışığı olmadan çim yetiştirmek, LED teknolojisindeki gelişmeler sayesinde bugün 1994’teki Silverdome’a kıyasla çok daha kolay.

Sorochan, Copa America’da yaşananların tekrarlanmasından tasa duymuyor.

Arjantin ve Kanada’nın maç yaptığı Atlanda’daki stadyumda, çim saha ile altındaki yapay çim ortasındaki uzaklığın çok sığ olduğuna işaret etti ve bunun da oyuncuların söylediği üzere bir cins tıp trampolin tesiri yarattığını söyledi.

FIFA, 2026’da daha derin bir tampon aralık istedi.

2025 Kulüpler Dünya Kupası tıpkı vakitte kısmi bir provaydı.

Saha araştırmacıları, o vakit da bu yıl kullanılan materyallerin, tekniklerin ve personellerin birçoklarını kullandı.

FIFA’dan Ferguson “Doğal olarak bize bunlardan kimilerini test etme ve deneme fırsatı sundu” diye devam etti.

Oyuncular ve antrenörlerden kulüp turnuvasındaki alanların kalitesiyle ilgili birkaç şikayet olsa da, FIFA bunların memleketler arası test standartlarını karşıladığı konusunda ısrarlı.

Ferguson’a nazaran FIFA, 2026 Dünya Kupası için çim araştırmalarına 5 milyon dolardan fazla para harcadı.

Futbolun en itibarlı karşılaşmasının heyecanını izlerken pek az insanın aklına gelen bir şey için bu çok büyük bir para.

Rogers, uzun vadede kendisinin ve Sorochan’ın yaptığı araştırmanın, çimin sporda birçok düzeyde nasıl kullanıldığı konusunda daha büyük iyileştirmeleri beraberinde getireceğini umuyor.

Hatta kimi Amerikan futbol ekiplerini kapalı stadyumlarda bile yapay çimden vazgeçmeye ikna edebileceğini söylüyor.

Auburn Üniversitesi’nden çim idaresi profesörü olan ve Dünya Kupası projesinde yer almayan Elizabeth Guertal, “Geliştirdikleri teknikler, mahallî liselere bile götürülebilir” diyor.

Bu ortada Rogers ve Sorochan yeterli bakılmış çimin, tıpkı bir çocuk üzere, hassas ve sağlam olduğunu biliyor.

Bir forvet oyuncusunun topuyla yaptığı keskin hareketlerde futbolcuyu destekleyebilir ve kalecinin yaptığı mükemmel kurtarışın sonunda yumuşak bir düşüş sağlayabilir.

Onlar dramanın sahnelenmesi için yeri hazırladılar. Artık kimin hayallerinin gerçekleşeceğini belirlemek oyunculara kaldı.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .