İran’ın Askeri Stratejisi: Hayatta Kalma Üzerine

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İran’ın İsrail ve ABD ile giderek derinleşen çatışmadaki askeri duruşu, klâsik manada bir zafer için savaşmadığını gösteriyor. İran, kendi koşullarına nazaran hayatta kalmak için savaşıyor.

İslam Cumhuriyeti’nin başkanları ve kumandanları yıllardır bu an için hazırlanıyorlardı.

Bölgesel emellerinin sonunda İsrail yahut ABD ile direkt bir çatışmaya yol açabileceğini ve bunlardan biriyle yaşanacak bir savaşın neredeyse katiyetle oburunu de içine çekeceğini anlamışlardı. Bu durum, İsrail’in birinci saldırdığı ve ABD’nin günler sonra katıldığı geçen yazki 12 günlük savaşta açıkça görülmüştü.

Mevcut çatışmada, İran’a eş vakitli olarak hava hücumları düzenlediler.

ABD ve İsrail’in teknolojik üstünlüğü, istihbarat yetenekleri ve gelişmiş askeri teçhizatı göz önüne alındığında, İranlı stratejistlerin direkt bir savaş zaferi planladığını düşünmek safça olurdu.

Bunun yerine İran, caydırma ve dayanıklılık üzerine kurulu bir strateji geliştirmiş üzere görünüyor. Son on yılda, bölge genelinde katmanlı balistik füze yeteneklerine, uzun menzilli insansız hava araçlarına ve müttefik silahlı kümeler ağına büyük yatırımlar yaptı.

İsrail kendi sınırlamalarının farkında: ABD anakarası ulaşılamaz durumda fakat bölgedeki Amerikan üsleri -özellikle komşu Arap ülkelerindekiler- ulaşılabilir durumda. İsrail ayrıyeten İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının menzili içinde yer alıyor ve son çatışmalar hava savunma sistemlerinin delinebileceğini gösterdi. Bu sistemlerden geçen her mermi yalnızca askeri değil, ruhsal bir tartı da taşıyor.

İran’ın hesaplamaları kısmen savaşın iktisadına dayanıyor. İsrail ve ABD’nin kullandığı füze önleyiciler İran’ın kullandığı birçok tek istikametli insansız hava aracı ve füzeden çok daha kıymetli. Uzun süren çatışmalar, ABD ve İsrail’i nispeten düşük maliyetli tehditleri önlemek için yüksek kıymetli varlıklarını kullanmaya zorluyor.

Güç, savaş iktisadında bir öteki kaldıraçtır.

Hürmüz Boğazı, petrol ve doğalgaz sevkiyatı için dünyanın en kritik geçiş noktalarından biri olmaya devam ediyor. İran’ın bu dar Körfez su yolunu büsbütün kapatmasına gerek yok; inandırıcı tehditler ve hudutlu aksamalar bile fiyatları yükseltti ve devam ederse, memleketler arası baskıyı artırarak tansiyonun azaltılmasını sağlayabilir.

Bu manada, tırmanma, İran’ın rakiplerini askeri olarak yenmek için değil, savaşın devam etmesinin maliyetini artırmak için bir araç haline geliyor.

Bu da bizi komşu ülkelere yönelik taarruzlara getiriyor.

Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Umman ve Irak üzere devletlere yönelik füze ve İHA atakları, ABD güçlerine mesken sahipliği yapmanın riskler taşıdığına dair bir bildiri vermek maksadıyla düzenlenmiş üzere görünüyor.

Tahran, bu hükümetlerin Washington’a operasyonları sınırlaması yahut durdurması için baskı yapmasını umuyor olabilir fakat bu tehlikeli bir kumar. Taarruzları daha da genişletmek, düşmanlıklarını daha da sertleştirme ve bu devletleri ABD-İsrail kampına daha sıkı bir formda itme riskini taşıyor.

Uzun vadeli sonuçlar savaşın kendisinden daha uzun sürebilir ve bölgesel ittifakları İran’ı daha da izole edecek biçimde yine şekillendirebilir.

Eğer birincil gaye hayatta kalmaksa, düşman çemberini genişletmek yüksek riskli bir atak olabilir. Lakin Tahran’ın bakış açısından, kısıtlama da zayıflık sinyali verebileceğinden tıpkı derecede riskli görünebilir.

Yerel kumandanların nispeten bağımsız bir halde maksat seçebileceği yahut füze fırlatabileceği tarafındaki haberler, daha fazla soru işaretini beraberinde getiriyor.

Eğer bu doğruysa, bu durum komuta yapılarının çöküşü manasına gelmiyor. İran’ın bilhassa İslam İhtilal Muhafızları Ordusu (IRGC) içindeki askeri doktrini, ağır ataklar altında sürekliliği sağlamak gayesiyle uzun vakittir merkezi olmayan ögeleri bünyesinde barındırıyor.

İletişim ağları, sinyal kesici ve karıştırıcılara karşı savunmasız. Üst seviye kumandanlar gaye alındı. ABD ve İsrail’in hava üstünlüğü, merkezi kontrolü sonlandırıyor.

Bu şartlar altında, maksat listelerinin evvelce onaylanmış olması ve fırlatma yetkisinin delege edilmesi, kumandanların yitirilmesi muhtemelliğine karşı kasıtlı tedbirler olabilir.

Bu yapı, İran güçlerinin, üst seviye İhtilal Muhafızları yetkililerinin öldürülmesinden ve hatta Cumartesi günü ABD-İsrail ortak saldırılarında İran’ın dini lideri ve başkomutanı Ali Hamaney’in öldürülmesinden sonra bile faaliyetlerine nasıl devam ettiğini açıklayabilir.

Ancak dağıtık yapılaşma riskler de taşıyabilir. Eksik bilgilerle hareket eden mahallî kumandanlar, tarafsızlık arayışında olan komşu devletler de dahil olmak üzere istenmeyen amaçlara saldırabilirler.

Operasyonel açıdan bütünleşik bir fotoğrafın olmaması, yanlış hesaplama mümkünlüğünü artırabilir. Bu durum uzun müddet devam ederse, komuta ve denetimin kaybına da yol açabilir.

Sonuç olarak, İran’ın yaklaşımı, rakiplerinin katlanmaya razı oldukları acı ve bedelden daha uzun müddet cezaya dayanabileceğine olan inancına dayanıyor üzere görünüyor.

Eğer durum böyleyse, bu hesaplanmış bir tırmanma biçimi olabilir: Dayanma, misilleme, topyekün çöküşü tedbire ve başka tarafta siyasi kırılmaların ortaya çıkmasını beklemek.

Ancak dayanıklılığın da sonları var. Füze stokları hudutlu ve üretim çizgileri daima atak altında.

Mobil fırlatma rampaları hareket halindeyken amaç alınıyor ve bunların değiştirilmesi vakit alıyor.

Aynı mantık İran’ın rakipleri için de geçerli.

İsrail, hava savunma sistemlerine büsbütün güvenemedi. Her ihlal, kamuoyundaki kaygıyı artırıyor. ABD, bölgesel tırmanmayı, güç piyasası oynaklığını ve sürdürülen operasyonların mali yükünü dikkate almak zorunda.

Her iki taraf da vaktin kendilerinden yana olduğunu varsayıyor üzere görünüyor. İkisi de haklı olamaz.

Bu savaşta İslam Cumhuriyeti’nin zafer kazanmasına gerek yok. Ayakta kalması kâfi.

Bu amaca ulaşılıp ulaşılamayacağı ve komşularını kalıcı olarak yabancılaştırmadan bunun mümkün olup olmayacağı sorusunun yanıtı hala belirsizliğini koruyor.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve denetim edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.